วรรณกรรม

ในสมัยกรุงธนบุรีมีระยะเวลาเพียง 15 ปี แม้บ้านเมืองยังไม่สงบสุข และสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีมีภารกิจอันยุ่งยากในการสร้างกรุง แต่ก็ทรงมีพระวิริยะอุตสาหะที่จะรักษาวรรณคดีไทยเอาไว้ ถือเป็นยุคฟื้นฟูวรรณกรรมของชาติขึ้นมาใหม่ และมีวรรณกรรมเกิดขึ้นหลายเรื่อง ทั้งผลงานพระราชนิพนธ์ ผลงานของกวีในราชสำนัก และกวีนอกราชสำนักด้วย วรรณคดีสมัยธนบุรีได้รับอิทธิพลโดยตรงจากวรรณคดีสมัยอยุธยา วรรณคดีสมัยธนบุรีได้รับอิทธิพลและมีลักษณะคล้ายกับวรรณคดีสมัยอยุธยาตอนปลายที่สำคัญ คือ

  • แต่งด้วยร้อยกรอง ได้แก่ โคลง ฉันท์ กาพย์ กลอน และร่าย
  • มีธรรมเนียมนิยมในการแต่งเช่นเดียวกัน เช่น ขึ้นต้นด้วยบทไหว้หรือประณามบท มีการบรรยายและพรรณนาอย่างเข้าแบบทั้งบทชมต่าง ๆ และบทพรรณนาอารมณ์ความรู้สึก มุ่งความไพเราะในการประพันธ์
  • เนื้อเรื่องที่แต่งจะเป็นเรื่องเกี่ยวกับศาสนา คำสอน เรื่องเล่า บทแสดงและบทยอพระเกียรติ วรรณกรรมที่สร้างสรรค์ขึ้นในรัชกาลสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรีเท่าที่ค้นพบและจัดพิมพ์เผยแพร่แล้วมีจำนวน 8 เรื่อง คือ 1) บทละครเรื่องรามเกียรติ์ 2) ลิลิตเพชรมงกุฎ 3) อิเหนาคำฉันท์ 4) โคลงยอพระเกียรติสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี และ 5) นิราศพระยามหานุภาพไปเมืองจีน 6) กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ 7) ปาจิตกุมารกลอนอ่าน 8) พระโพธิสัตว์โกสามภิน จากวรรณกรรมที่กล่าวมาจะยกมา 3 เรื่องที่มีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของชาวบ้าน คือ
    • กฤษณาสอนน้องคำฉันท์ เป็นวรรณคดีประเภทคำสอนคำประพันธ์ร้อยกรองประเภทคำฉันท์ที่มาของเนื้อเรื่องมาจากเรื่องมหาภารตะ มีเนื้อหาสำคัญว่าด้วยการสงวนกาย จิตใจ และศักดิ์ศรีของผู้หญิง
    • ปาจิตกุมารกลอนอ่าน มีเนื้อหาสาระที่แสดงความรัก และความซื่อสัตย์ของนางอรพิมต่อพระปาจิตกุมารอย่างมั่นคง
    • พระโพธิสัตว์โกสามภิน เป็นนิทานคำกาพย์อีกเรื่องหนึ่งมีเนื้อหาสำคัญว่าด้วยการให้ข้อคิดและหลักในการดำรงชีวิตให้มีความสุข มีทั้งข้อปฏิบัติที่อิงหลักธรรมและข้อปฏิบัติที่อิงความเป็นจริงทางโลก

วรรณกรรมธนบุรีแตกต่างตรงที่มีความกระชับ ชัดเจน เป้าหมายเพื่อวิถีชีวิตของพลเรือน มีการสอนเรื่องคุณธรรมจริยธรรมแทรกอยู่ สอดคล้องกับวิถีชีวิตของผู้คนในสังคมยุคนั้น ที่ทุกคนอาศัยอยู่ครอบครัวเป็นครอบครัวขยายรวมกันเป็นชุมชน วรรณกรรมสมัยกรุงธนบุรีที่ปรากฏมาจนทุกวันนี้หลายเรื่องเป็นการเริ่มต้น ส่งอิทธิพลให้เกิดวรรณคดีที่เป็นอมตะในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ นับเป็นการสืบทอดวัฒนธรรมและภูมิปัญญาต่อเนื่องมาอย่างไม่ขาดสาย

อ้างอิง

กรมศิลปากร. (2539). กฤษณาสอนน้องคำฉันท์. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร. กรมศิลปากร. (2539). วรรณกรรมสมัยกรุงธนบุรี เล่ม 1. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร.


อ้างอิงภาพ

กรมศิลปากร กองวรรณกรรมและประวัติศาสตร์. (2533). วรรณกรรมสมัยธนบุรี เล่ม 2. กรุงเทพฯ : กรมศิลปากร. สุภัค ลักขณา. (2527). กฤษณาสอนน้อง. เข้าถึงวันที่ 5 ธันวาคม 2558. จาก http://www.nangseugao.com/product/47/%E0%B8%81%E0%B8%A4%E0% B8%A9%E0%B8%93%E0%B8%B2%E0%B8%AA%E0%B8%AD%E0%B8%
99%E0% B8%99%E0%B9%89%E0%B8%AD%E0%B8%87.

ธวัชชัย สาครินทร์และคณะ. (2541). กรุงธนบุรี.กรุงเทพฯ : บวรสารการพิมพ์.

บทละครรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี

ปรากฏบทละครเรื่องรามเกียรติ์ ที่สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นเพื่อใช้เป็นบทละครของหลวง โดยทรงพระราชนิพนธ์ขึ้นในปีพุทธศักราช 2313 โดยเขียนลงในสมุดไทยและมีการชุบเส้นทอง ในปีพุทธศักราช 2323 ภายหลังจากสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี เสด็จกลับจากการไปรวบรวมชุมนุมนครศรีธรรมราช มาอยู่ในพระราชอาณาจักรในปีพุทธศักราช 2312 ทรงโปรดให้มีการฟื้นฟู มโหรสพและการละครขึ้น

บทละครพระราชนิพนธ์เรื่องนี้มีทั้งหมด 5 เล่มสมุดไทย คือ สมุดไทยเล่ม 1 หรือเล่มต้น (ซึ่งพบใหม่) อยู่ที่หอสมุดกรุงเบอร์ลิน สมุดไทยเล่มที่ 2-5 อยู่ที่หอสมุดแห่งชาติท่าวาสุกรี กรุงเทพ ฯ มีการเขียนเรื่องต่อเนื่อง การแบ่งตอนอาจไม่ตรงตามเล่ม เมื่อเรียงเนื้อหาแล้วได้ ดังนี้

  • ศึกท้าวสัทธาสูรและวิรุญจำบัง
  • ตอนหนุมานเกี้ยวนางวานริน
  • ตอนท้าวมาลีวราชพิพากษาความ
  • ตอนทศกัณฐ์ตั้งพิธีทรายกรด
  • ตอนพระมงกุฎ

บทละครเรื่องรามเกียรติ์ มีการสะท้อนวิถีชีวิตในสมัยนั้น ดังเห็นได้จากฉากที่มีทศกัณฐ์เลี้ยงกองทัพยักษ์ ปรากฏชื่อรายการอาหาร กุ้งพล่า แพนง หมูอั่ว หมูหัน ฯลฯ อีกทั้งปรากฏการแทรกเรื่องของการวิปัสนา กรรมฐาน คุณธรรม สอดแทรกเรื่องตำราพิชัยสงคราม ตลอดบทละคร มีการใส่เพลงหน้าพาทย์ ใช้สำนวนที่กระชับชัดเจน สื่อให้เห็นพระอัจฉริยะภาพในการแต่งพระราชนิพนธ์ของพระองค์

แม้ว่าสมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี จะทรงกรำศึกสงครามทั้งภายในและภายนอกพระราชอาณาจักรพระองค์ยังทรงเพียรแต่งบทละครไปด้วยในช่วงเวลาเดียวกัน หรืออาจกล่าวได้ว่าพระองค์ทรงเป็นทั้งนักรบและศิลปิน บทละครเรื่องรามเกียรติ์ทั้ง 5 ตอนถือเป็นวรรณคดีล้ำค่าในสมัยกรุงธนบุรี อีกยังถือเป็นรากฐานให้กัับรามเกียรติ์ในสมัยรัตนโกสินทร์สืบมา

อ้างอิง

เรไร ไพรวรรณ์. (2559). บทละครเรื่องรามเกียรติ์ ตอน ศึกท้าวสัทธาสูรและวิรุญจำบัง. กรุงเทพฯ : มูลนิธิ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช.

วีดิทัศน์ ภาพหมุน ย้อนกลับ